Yabancı cisim aspirasyonu (YCA),çocuklarda sık rastlanılan kimi zaman hiçbir belirtiye neden olmayan, kimi zamanda yaşamı tehdit eden ve acil girişim gerektiren bir durumdur.Aspire edilen yabancı cisim larenks,trakea,bronşlar veya daha distal hava yollarında kalabilir.Katı ya da yarı katı yabancı cisimler solunum yolunu tam ya da tama yakın tıkayarak hızla asfiksi(boğulma) ve ölüme neden olabilir.

Tıkanıklık daha hafif derecede olduğunda ya da küçük cisimler ana bronşu geçip distal solunum yollarını tıkadığında daha hafif bulgu ve belirtiler ortaya çıkabilir.

YCA,her yaşta görülmekle birlikte en sık 6 ay-3 yaş arasındaki çocuklarda görülür ve erkek çocuklarda daha sıktır.YCA,1 yaş altındaki çocuklarda görülen kazalara bağlı ölümlerin %40 'ından sorumludur.Tanı konmakta gecikilen YCA hastalarında tekrarlayan akciğer enfeksiyonları,atelektazi ve bronşiektazi gelişebilir.Yabancı cisim aspire eden çocukların %30'u, benzer belirtilere neden olan ve sıklıkla rastlanan diğer solunum yolu hastalıkları gibi tedavi edilmeye çalışılır.Çocukların çoğunda YCA'nu işaret eden öykü vardır.Bu öykü göz ardı edilir ve yeterince önemsenmezse tanı gecikebilir ya da yanlış tanı konabilir.Çocuklarda rastlanan solunum yolu enfeksiyonlarında YCA şüphesi ile ayrıntılı öykü alınması doğru tanı koymaya yardımcı olacaktır.

YCA'nun neden olduğu belirtilerin şiddeti tıkanıklık yeri ve derecesine bağlıdır.Ana bronş düzeyinde tam tıkanıklıklar,çocuğun öksürmesine veya nefes almasına izin vermeyecek kadar şiddetli solunum sıkıntısına neden olabilir.Yabancı cisim hızla çıkarılmazsa veya yeri değiştirilmezse ölümle sonuçlanabilir.Yabancı cisimlerin çoğu periferik hava yollarına yerleşirler.

YCA sonucu solunum yollarının tam olmayan tıkanıklıklarında belirtiler hafif olabilir.Hastalar haftalar ya da aylar sonra kronik öksürük,hemoptizi,hışıltı yakınmaları ile tekrarlayan pnömoni karşımıza çıkabilir ya da atelektazi ve bronşiektazi gibi sekeller oluştuktan sonra YCA tanısı alabilir.

Yakınma ve öykü
Çocuk genellikle bir şeyler yerken aniden ortaya çıkan öksürük,nefes alamama,morarma yakınmalarıyla getirilir.Bazı vakalarda bu boğulma tablosu gözlenmemiş veya öykü alındığı sırada anımsanmamış olabilir.Böyle durumlarda kronik veya tekrarlayan öksürük,ateş,hırıltılı solunum,kanlı balgam çıkarma,morarma,hızlı nefes alıp verme ve solunum sıkıntısı gibi yakınmalar görülebilir.

Fizik inceleme

YCA olan çocukların fizik inceleme bulguları tamamen normal olabilir.Olguların büyük kısmında YCA öyküsü olmasına rağmen fizik inceleme bulguları normaldir.

Tanı
İlk radyolojik değerlendirmede boyun ve göğüs ön-arka ve yan grafileri çekilmelidir.Radyoopak yabancı cisimler direkt grafilerde görülebilir.Ancak çocuklar genellikle radyoopak olmayan cisimler aspire ederler.Bu nedenle direkt grafilerde yabancı cismin kendi görüntüsü yanında ikincil etkileri de araştırılmalıdır.

Direkt grafilerin YCA tanısı koymada güvenilirliği sınırlıdır.Bu nedenle direkt grafilerde YCA düşündüren hiçbir bulgu olmasa bile öykü ve fizik muayene bulguları aspirasyon olasılığını düşündürüyorsa hasta bronkoskopi ile değerlendirilmelidir.

Tedavi

Hastane öncesi
Yabancı cisim aspire ettiği bilinen hasta öksürüyorsa ,hışıltı veya stridoru varsa ancak yeterince nefes alıp verebiliyorsa hiçbir girişimde bulunmadan en yakın sağlık merkezine götürülmelidir.Eğer hasta nefes alamıyorsa ve yabancı cismin tam tıkanıklığa neden olduğunu düşündüren bulgular varsa hastanın yaşına göre Heimlich manevrası,sırta vurma gibi uygulamalar gerekli olabilir.Belirgin solunum sıkıntısı olan,konuşup ağlayamayan çocuklarda,hava yollarının tam tıkanmış olma olasılığı yüksektir. Mortalitesi yüksek olan böyle durumlarda Heimlich manevrası uygulanmalıdır.Ancak tam olmayan hava yolu tıkanıklığında ;çocuk ağlayabiliyor veya konuşabiliyorsa Heimlich manevrası yabancı cismin yerini değiştirip tam tıkanıklığa neden olabileceğinden uygulanmamalıdır.

Acil serviste
YCA şüphesi olan çocuklara acil serviste oksijen verilmeli,damar yolu açılmalı,kardiyak moniterizasyon uygulanmalı ve pulse oksimetri ile oksijen satürasyonuna bakılmalıdır.Stridoru olan vakalarda bronkoskopi yapılana dek nebulizatörle epinefrin verilmesi faydalı olabilir.

Genel durumu kötü olan hastaların hızla acil serviste entübe edilmesi gerekebilir.

YCA ile uyumlu olgularda ayrıntılı incelemelerle zaman kaybetmeksizin genel anestezi altında bronkoskopi yapılmalıdır. Bronkoskopi kolayca yapılan endoskopik bir girişimdir.Deneyimli bir ekiple hızla yapılan bronkoskopik yabancı cisim çıkarılması hem yaşam kurtarıcıdır,hem de olası komplikasyonları önler.

Prognoz
Prognoz,hava yolu tıkanıklığının derecesi ve süresine bağlıdır.Solunum yollarının tam tıkanmadığı, hipoksik kalmayan,erken tanı konulup tedavi edilen çocuklarda prognoz mükemmeldir. Yabancı cisim ne kadar erken çıkarılırsa iyileşme o kadar hızlıdır.Geç tanı alan kronik olgularda akciğerlerle ve solunum yollarıyla ilgili sekeller gelişebilir.

Önleme
Toplum bilincinin oluşturulması,özellikle ebeveynlerin ve çocukların bakımını üstlenen kurum ya da kişilerin eğitilmeleri,aydınlatılmaları YCA'larının tanı ve tedavisi kadar önemlidir.

Çocuklarda YCA'larının önlenebilmesi için

249 77 00 'ı arayarak randevu alabilir
ve ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.