|
Yaşamımızı
devam ettirmek için belli sürelerle
almak zorunda olduğumuz gıdaları kabaca
iki gruba ayırabiliriz:
1- Karbonhidratlar (şekerler), yağlar,
proteinler, kalsiyum, magnezyum ve
fosfor gibi büyük miktarlarda alınması
gereken makrobesleyiciler.
2- Çok az miktarlarda alınması gereken
vitaminler ve elementler (mikrobesleyiciler).
Mikrobesleyicilerin günlük alım miktarları,
RDA (önerilen günlük alım) adı ile
belirtilmekte olup mevcut gelişmelerin
ışığında muayyen zamanlarda yenileniyor.
Bu miktarların üzerinde alımlar gebelik,
hastalık gibi özel bir durum olmadığı
sürece, beklenmeyen birtakım sorunların
oluşmasına sebep olabilir.
Vitaminler ve eser elementler arasında
oldukça karmaşık etkileşimler mevcut.
Birinin fazla miktarda alımı, hiç
beklenmeyen bir diğerinin etkinliğinin
azalması veya artmasına yol açabiliyor.
Bunun anlamı şu: bir mikro besleyicinin
etkinliğini arttırmak için onu yüksek
dozda almak tam tersi etkiler oluşturabiliyor.
Örneğin, dokuların bir nevi zehiri
olan oksidasyon (paslanma) ürünlerini
yok etmek için antioksidan vitaminlerden
birini çok yüksek dozda almak, beklenenin
tersine, oksidasyon ürünlerin artmasıyla
sonuçlanabiliyor (E vitamini, C vitamini).
Kanseri azalttığı bilinen A vitamininin
fazla dozda verilmesi ters etki oluşturuyor.
Günümüzde çok sık kullanılan katkı
maddeleri de vitaminlerin etkisizleşmesine
yol açabiliyor (B12 vitamini). Akılda
tutulması gereken en önemli nokta,
mikrobesleyicilerin kendi aralarında
inanılmaz karışıklıkta bir etkileşimin
hüküm sürdüğünü bilerek, elden geldiğince
doğal yollarla bu ihtiyacı temin etmeye
çalışmak. Bunun için en basit temel
kural düzenli spor yapmak, bol bol
filtre edilmemiş su içmek ve günlük
en az beş çeşit bitkisel gıda tüketmek.
Bu basit yaklaşım ile yüksek oranda
kalp damar hastalıkları koruyuculuğu
sağlanmakla beraber, ruhsal ve fiziksel
olarak sağlıklı bir yaşamın temelleri
atılabilir.
Her coğrafyanın kendine özgü bir mineral/element
derişimi mevcut. Minerallerin dağılım
farklılığına bağlı olarak her coğrafyanın
insanlarının mineral ve vitamin ihtiyacının
farklı olması muhtemel. Mikrobesleyicilerin
eksikliği veya dengesizliği düşünülüyorsa
bu coğrafi etken mutlaka göz önünde
bulundurulmalı ve bunun sağlıklı olarak
değerlendirilmesi için yetkililer
tarafından çevrenin (toprak, su) mineral
derişimi tespit edilmesi oldukça faydalı
olacaktır.
Aşağıda vitamin ve minerallerin etkileri
özetlenmiş olup, sadece vitaminlerin
bulundukları gıdalar belirtilmiştir.
Eser elementlerin temini için kabaca
çok çeşitte bitkisel ve hayvansal
gıdanın tüketilmesi ve bol su içilmesi
yeterli olacaktır. Kimi zaman bakır
bir takı bile, cilt teması sayesinde
yeterli bir bakır kaynağı olabilirken,
gümüş bir yüzük de bunu sağlamaya
yetebilir. Hassas dişler için üretilen
özel diş macunlarından yeterli, hatta
fazla oranda stronsiyum sağlanabilirken,
ağızda dolgu var iken sakız çiğnenmesi
ile o esnada kandaki cıva oranı 8
misline çıkıp vücuttaki selenyumu
tüketebilir. Kağıt bir bardaktan sıvı
tüketmek ile kanda kadmiyum (zararlı)
düzeyi yükselebilir. Çoğumuzun evinde
bulunan kristal bir bardağı uzun süre
kullanmak ile kan kurşun düzeyleri
birkaç misline çıkabilir.
Üstelik keşfedilmeyi bekleyen çok
sayıda vitaminin var olduğu düşünülüyor.
Bundan ötürü, özel bir durum olmadıkça,
sağlık için en iyi olanı her zaman
için doğal olanıdır diyebiliriz.
Vitaminleri
yağda çözünen (A,D,E,K) ve suda çözünen
(diğerleri) olarak iki grupta toplayabiliriz
|
VİTAMİN
|
GÖREVİ
|
EKSİKLİK
GIDALAR
|
FAZLALIK
|
|
A
|
Işığın
algılanması, hücresel gelişimin
devamlılığı, vücudun savunma
sisteminin sağlıklı çalışması
|
Gece
körlüğü, göz kuruluğu, korneal
bozukluklar, iltihaba yatkınlık
Karaciğer, yumurta sarısı, tereyağı,
süt, koyu yeşil ve sarı sebzeler
|
Kafa
içi basınç artışı, cilt döküntüleri,
karaciğer bozuklukları, kellik,
kas ve kemik ağrıları, kanda
yağ yüksekliği, fetüs sorunları,
sarımsı cilt rengi, akciğer
kanseri riski artışı, kırıklar
|
|
D
|
Kalsiyum,
fosfor metabolizması, kemik
diş sağlığı, beyin hücrelerinin
gelişimi
|
Kemik,
diş, mine bozuklukları, kanda
kalsiyum fosfor düşüklükleri
Süt, balık ve yağı, karaciğer,
yumurta sarısı
|
Yumuşak
doku kireçlenmeleri, böbrek
hasarı, ruh sağlığı sorunları
|
|
E
|
Oksijen
radikallerinin temizlenmesi
|
Nadiren
gözükür
Sıvı yağlar, çerez
|
Anemi,
savunma sistemi yetersizlikleri,
beyin kanaması riskinde artış
|
|
K
|
Pıhtılaşma,
kemik yapının oluşturulması
|
Kanama
Yeşil yapraklı sebzeler, meyve,
süt ürünleri, sıvı yağlar, et,
tahıl
|
Nefes
darlığı, kızarma
|
|
B1
|
Sinir
hücrelerinden sinyal iletimi,
enerji üretimi
|
Halsizlik,
baş ağrısı, sinir sistemi bozuklukları,
kalp yetmezliği, hafıza sorunları
Çerez, baklagiller, buğday,
et
|
Halsizlik,
kabızlık, kasılmalar
|
|
B2
riboflavin
|
Bir çok
metabolik
reaksiyon için gerekli
|
Ağızda
ve dilde hassasiyet, kızarıklıklar,
kansızlık, ciltte
sorunlar
et,
çerez, baklagiller
|
Bilinmiyor
|
|
B3
niasin
|
Enerji
oluşumu
|
İshal,
bunama, uykusuzluk, ciltte döküntüler,
baş dönmesi, yanma hissi
Et, çerez, baklagiller
|
Yüzde
kızarma, kan şekeri yükselmesi
|
|
B5
pantotenik asit
|
Enerji,
yağ ve kolesterol metabolizmaları
|
Bilinmiyor
Yumurta sarısı, karaciğer, maya,
tahıl
|
Ödem,
halsizlik, eklem ağrıları, ishal
|
|
B6
|
Protein
metabolizması, enerji oluşturulması
|
Ağız,
dil ve cilt bozuklukları, huzursuzluk,
depresyon, kansızlık
Tahıl, karaciğer, çerez, muz,
fasülye
|
Sinir
sistemi bozuklukları, ışık hassasiyeti
|
|
B7
biotin
|
Yaygın
hasarlanma
|
Cilt
saç sorunları, tırnak kırılmaları,
anemi, depresyon, halsizlik,
iştahsızlık, kas ağrıları
Mısır, soya, yumurta sarıs,
sakatat, domates
|
B6
ve C vitaminini baskılar, ciltte
döküntüler, kan şekerini yükseltir
|
|
B9
folik asit
|
Tek
karbon metabolizması (hücre
oluşumu)
|
Kansızlık,
ağız dil yanmaları, ishal
Tahıl, karaciğer, yumurta, yapraklı
sebzeler
|
Yatkın
olanlarda epilepsi, sinir sistemi
bozuklukları
|
|
C
askorbik asit
|
Antioksidan
etkinlik, metabolizma
|
Halsizlik,
depresyon, bağ dokusu bozuklukları:
dişeti sorunları, yara iyileşme
gecikmesi, kepeklenme, iç kanamalar
Ekşi meyveler
|
Uzun
süren yüksek dozlarda oksidan
etki, damar hasarı sonucu kalp
krizi risk artışı
|
|
B12
|
DNA
sentezi, enerji metabolizması
|
Özellikle
vejeteryanlarda
görülür. Aşırı halsizlik, kansızlık,
mizaç değişimi, depresyon, uyuşmalar
Sakatat, yumurta, peynir
|
Halsizlik
|
Eser
elementler
Arsenik:
Aslen zehirli bir madde olarak bilinmesine
rağmen, üreme için eser de olsa gerekli
bir elementtir.
Krom:
İnsülin etkisini arttırarak kandaki
insülin seviyelerinin düşmesine, böylece
metabolik verimin yükselip kilo verilmesine
yardımcı olur. İnsanda eksikliği sadece
damardan beslenenlerde gösterilmiş
olmasına rağmen, sağlıklı bireylere
verilmesi ile bu olumlu etki artabiliyor.
Bakır:
Enerji üretimi ve antioksidan özellikleri
ile öne çıkan bir elementtir. Eksikliği
oldukça nadir gözükmekte olup bulgular
olarak cilt ve saçta pigment eksikliği,
diş çürümeleri, kansızlık görülür.
Flor: Kemik
ve diş minesinin yapısı için oldukça
gerekli. Azlığında diş çürümeleri,
fazlalığında kireçlenmeler ve diş
bozuklukları çıkmakta.
İyot:
tiroid bezi için elzem bir element.
Eksikliğinde guatr, tiroid hormon
azlığı, iyot fazlalığında tersi durumlar
gelişip vücudun tümünü olumsuz etkileyen
sorunların oluşmasına sebep olabilir.
Demir:
kan ve özellikle sindirim sisteminin
sağlığı için çok önemli olmakla birlikte
eksikliği en çok rastlanan elementtir.
Eksikliğinde kansızlık, tırnak ve
saç bozuklukları, dil hassasiyeti,
sindirim sistemi sorunları görülüyor.
Manganez:
Antioksidan ve enerji üretimi için
önemli bir element. Eksikliği çok
iyi bilinmemekle birlikte saç ve tırnak
değişiklikleri, kolesterol azlığı
görülebilir.
Molibden:
Antioksidan sistemlerde kullanılan
bir element. Eksikliğinde omurga sorunları,
ankilozan spondilit hastalığı, trigliserid
yüksekliği kanserde artış görülebilir.
Selenyum ve
Sülfür: Antioksidan, ağır metalden
koruyucu ve tedavi edici ve tiroid
hormon destekleyicisi olarak etki
ediyor. Eksikliğinde kalp, cilt, tırnak
eklem hastalıkları ve kanser riskinde
artış olabilir. Fazlalığında sinir
sistemi rahatsızlıkları, saç dökülmeleri,
tırnak bozuklukları olur.
Çinko:
Hızlı üreyen hücreler için oldukça
önemli olup eksikliğinde gelişme gerilikleri,
saç dökülmeleri, sindirim sistemi
bozuklukları, davranış bozuklukları,
sık hastalanma görülür. Fazlalığında
mide ülserleri, bakır eksikliği, iyi
huylu kolesterolün azalması olur.
Kobalt:
Vitamin B 12'nin yardımcısıdır. Kan
yapımı ve sinir sisteminin verimi
için gereklidir. Eksikliği B12 eksikliği
ile uyumludur.
Nikel:
C vitamininin yardımcısıdır ve vücuttaki
hormon metabolizması için gereklidir.
Eksikliği C vitamini eksikliği gibidir.
Kalay: böbrek üstü bezleri
ve kalbin pompalama gücü ile ilişkilidir.
Eksikliğinde kalbin kısmi yetmezliği,
baş ağrıları, saç dökülmesi duyma
bozukluğu, halsizlik ve depresyon
ortaya çıkar.
Bizmut:
sindirim sisteminin düzgün çalışması
için gerekli.
Lityum:
sindirim sistemi ve beyin işlevleri
için gereklidir.
Vanadyum:
eksikliğinde omurga bozuklukları,
kolesterol yükselmeleri üreme yeteneğinin
azalması görülür. Fazlalığında davranış
bozuklukları, bağışıklığın azalması,
artrit, ve dilin yeşil renkli olması
gibi ilginç bulgular çıkabilir.
Boron:
Bilindiği kadarıyla zaruri bir element
olmamakla birlikte osteoporoz tedavilerine
yardımcı olmakta. Zihinsel açıklığı
arttırmakta, fazlalığında ise saç
dökülmesi, manganez, B2 ve B6 vitaminlerinin
eksikliğine yol açabilmekte.
Stronsiyum:
insan için gerekli bir element olmadığı
düşünülmekle birlikte alımının azlığında
büyüme geriliği, diş çürükleri ve
kemik ağrıları olur. Osteoporozu tedavi
edici dozlarda kan pıhtılaşması, bayılmalar,
karın ağrıları ve hafıza sorunları
oluyor.
Bromin:
insan için gerekli olmamakla beraber
uykuya yardımcı olması ve konvülziyon
eşiğini yükseltmesi açısından önemli.
Ancak, brominin çocuklarda dikkat
eksikliği ve hiperaktivite sendromuna
yol açtığı tespit edilmiş. Bulunduğu
ortamlar: bazı halılar ve şilteler,
yangın söndürücüler.
Gümüş:
Bağışıklık sistemini güçlendirir ve
beyinde sinyal iletimini kuvvetlendirir.
249
77 00 'ı arayarak randevu alabilir
ve ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.
|